Arpa, ülkemizde tarla ürünleri arasynda ekili? alany bakymyndan bu?daydan sonra gelen üründür. Bu?day gibi ülkemizin tüm bölgelerinde yeti?tirilmektedir. Birim alandan alynan ürün miktary bakymyndan bu?daya göre daha avantajly bir üründür.

Ülkemizde üretilen arpanyn tamamyna yakyny yurtiçinde tüketilmektedir. Tüketimin yakla?yk %90’lyk kysmy hayvan beslemede (gerek karma yemde katky maddesi olarak, gerekse do?rudan kaba yem olarak) kullanylmaktadyr.

Arpa, bu?day gibi uzun yyllardan beri Devlet Destekleme Alym kapsamynda olup, fiyaty Bakanlar Kurulu tarafyndan belirlenmekte olup TMO tarafyndan alynmaktaydy.1999 Aralyk tarihinde IMF ile yapylan Stand By Anla?masy ve 2001 yylynda AB uyum çaly?malary kapsamynda hazyrlanmy? olan Ulusal Program kapsamynda tarymda yeniden yapylanma ve reform çaly?malarynda farkly bir döneme girilmi? olup, tahyl üretim ve ticaret politikalarynyn yeniden düzenlenmektedir.

1994 yyllyndan itibaren fiyat deste?i ?eklinde desteklenen ürün ( Hububat, ?ekerpancary ve tütün) kapsamynda yer alan bu?day için,2001/2002 döneminde fiyat müdahalesi olmayyp, bu?day tarym borsalarynda i?lem görecektir.

Arpa üretimi, 1999 yylynda 7.7 milyon ton,2000 yylynda ise 8 milyon ton 2001 yylynda ise 7.5 milyon ton olmu?tur.

Ülkemizde arpa tarymy, büyük ölçüde kuru ko?ullarda yapyldy?y için verim dü?ük ve dolayysyyla arpa üreticisinin geliri de di?er ürün üreticilerine göre daha azdyr. Ülkemizde özellikle son yyllarda bu?day üretimine büyük çapta zarar veren kymyl ve süne zararyndan dolayy üreticilerimizin bir ço?u bu?day üretiminden vazgeçerek arpa üretmektedirler.

GATT, Gümrük Birli?i Anla?malary ve alynan bir takym ekonomik kararlardan sonra tarymsal destekleme politikalaryna bir takym yenilikler getirilmi? olup, destekleme alym kapsamyna alynan ürün sayysy synyrlandyrylmy? ve 1994 yylyndan itibaren sadece Hububat,?ekerpancary ve tütün fiyat yoluyla desteklenmi?tir. Hububatyn insan ve hayvan beslenmesinde zorunlu gyda maddesi olmasy ve tüketiminin çok fazla olmasy bu ürün grubunun belli bir süre daha desteklenmesini gerekli kylmaktadyr.

Getirilen yeni uygulamalardan bazylary ?unlardyr; TMO tarafyndan 1993/94, döneminden ba?layarak, Emanet Usulü Alym Uygulamasy (Makbuz Senedi veya Umumi Ma?azacylyk) yapylmy? ve TMO silolary kiraya vermi?tir. Ürünlerin serbest piyasada de?er fiyatyndan satylmasyny sa?lamak ve rekabeti artyrarak daha kaliteli ürün elde edilmesini te?vik etmek için Ürün Borsalarynyn geli?tirilmesine çaly?ylmy? ve TMO bu uygulamanyn ba?aryly olmasyny sa?lamak amacyyla borsalarda alymlar yapmy?tyr.

1. DÜNYA ARPA ÜRETYM VE TÜKETYM DURUMU

1.1. Dünya Arpa Üretimi

Tablo 1 de dünya Arpa üretimi ve önemli üretici ülkeler verilmi?tir. Dünya arpa üretiminde çok büyük dalgalanmalar olmamakla birlikte 1997 yylynda üretim 154 milyon ton civaryndaki üretim miktary sonraki yyllarda dü?erek, 2000 yylynda yakla?yk 134 milyon ton, 2001 yylynda ise 139 milyon ton civarynda gerçekle?mi?tir.Dünya arpa üretiminde syrasyyla AB sonra Rusya ve Kanada önemli ülkelerdir.

TABLO:1 DÜNYA ARPA ÜRETIMI (Milyon Ton)

INTERNATIONAL GRAINS COUNCIL(GRAIN MARKET REPORT )

1.2. Dünya Arpa Tüketimi

Tablo 2 de yyllar itibariyle dünya arpa tüketimi ve önemli tüketici ülkeler verilmi?tir. dünya Arpa tüketiminin yakla?yk % 31 ini AB olu?turmaktadyr.

TABLO 2. DÜNYA ARPA TÜKETIMI VE BA?LICA TÜKETICI ÜLKELER (Milyon Ton)

USDA FAS GRAYN WORLD MARKETS AND TRADE

2. TÜRKYYE ARPA ÜRETYMY

Ülkemizde her bölgede üretimi yapylan arpa, tarla ürünleri içerisinde ekili? alany ve üretim miktary bakymyndan bu?daydan sonra ikinci syrayy almaktadyr.

Tablo 3 'de yyllar itibariyle arpa üretimi, ekim alany ve verim miktarlary verilmi?tir.Arpa ekili alanlar ve verimlilikte son 10 yylda fazla bir de?i?im olmamy?tyr.

TABLO 3. ARPA EKYM ALANI, ÜRETYMY VE VERYMY

DEVLET ISTATISTIK ENSTITÜSÜ

Arpa veriminde en önemli faktörlerden biri ku?kusuz yüksek vasyfly tohum kullanymydyr. Ülkemizdeki arpa ekim alanlary dikkate alyndy?ynda, yyllyk tohumluk talebi yakla?yk 700 bin ton civaryndadyr. Arpanyn kendine döllenen bir bitki olmasy nedeniyle tohumlu?un 5 yylda bir de?i?tirilmesi gerekmektedir.Dolayysyyla yyllyk sertifikaly tohum talebi 140 bin ton civaryndadyr. 2000 yylynda 17 662 tonu kamu, (TIGEM’in kendi tohumlu?u dahil) 2 553 tonu özel sektör olmak üzere toplam 20 215 ton arpa tohumlu?u tedarik edilmi? olup, bunun 19 666 tonu da?ytylmy?tyr.

Tohumluk da?ytymynyn istenilen seviyeye ula?masy için ; üreticilerin sertifikaly tohumluk kullanymy konusunda e?itilmesi gerekmektedir. Özel sektörün a?yrlykly faaliyet alanyna giren sebze tohumluklarynda oldu?u gibi, hububat tohumluklarynyn da her tarafta yaygyn bir ?ekilde saty?ynyn yapylmasy gerekmektedir.

Türkiye arpa talebi Tablo 5 de yyllar itibariyle arpa talebi verilmi?tir. Yyllar itibary ile Arpa üretimi talebi kar?ylayacak düzeyde olmu?tur.

TABLO 5 : YILLAR YTYBARIYLE ARPA TALEBY