Nohut Yeti?tiricili?i

Ekonomik Önemi

Türkiye'de yemeklik baklagiller arasynda fasulye ve mercimekten sonra ekim ve üretimi en fazla yapylmakta olan nohut, kurak bölgelerin bitkisidir. Nohut, toprak iste?i bakymyndan kanaatkar olu?u dolayysyyla ve köklerinin havanyn serbest azotunu tespit etmesi bakymyndan hububat- yemeklik münavebesinde önemi çok büyüktür. Daneleri proteince çok zengin olup (%18-31) ayny zamanda bir sanayi ham maddesidir. Nohudun geçit formlary ile yabani formlary arasyndaki formlary hayvan yemi olarak kullanylyr.
Morfolojisi
Nohut bir senelik çalymsy bir görünü?e sahiptir. Tohumlary için kültüre alynmaktadyr.
Besin ve Sa?lyk De?erleri
Nohut ihtiva etti?i protein, mineral maddeler ve vitaminler yönünden çok zengin bulunmasy dolayysyyla, asyrlardyr insanlaryn beslenmesinde büyük roller oynamy?tyr. Nohuttan dane renginde beyazdan siyaha kadar 20 renk mü?ahede edilmektedir. Dane rengi danenin kimyevi birle?imi hakkynda kaba bir fikir vermektedir. Renk açyldykça de?er artmaktadyr. Renkli tohumlaryn ?i?meleri zor kabuklary kalyndyr. Bunlar daha ziyade yemlik çe?itlerdir. Renksiz tohumlar genellikle iri daneli nohutlar olup yemeklik olarak kullanylmaktadyr. Renkli tohumlar ise küçük daneli olmaktadyr. Yemlik koyu renkli tohumlaryn protein miktary yemeklik nohutlardan fazladyr. Nohutlaryn 1000 dane a?yrlyklary 64-650 g arasynda, hektolitre a?yrly?y ise 78-80 kg. arasynda de?i?mektedir.
Yeti?tiricili?i
Yükseklik olarak nohudun yeti?tirildi?i alanlar 0 ile 5600 m. arasyndaki arazi parçalarydyr. Dünya üzerinde oldukça geni? bir alana yayylan nohut kurak ve yary-kurak bölgelerin bitkisidir. Nohut yeti?tirme hududu kuzeyde 52. paralele kadar çykar. Buralarda koyu renkli nohut çe?itleri yeti?tirilir. Yklim istekleri bakymyndan mercimekten sonra kura?a ve syca?a en fazla dayanykly yemeklik baklagil bitkisidir. Oldukça derinlere inebilen kökleri vardyr. Gövde ve yapraklary tüylerle örtülü olup, bazen de epidermis bir mum tabakasy ile kaplydyr. Nohutlaryn bu karakterleri nedeniyle di?er yemeklik baklagillerin kuraklyktan zarar gördükleri yerlerde yemeklik baklagil olarak kolayca yeti?tirilebilir. Bilhassa kurak steplerimiz için elveri?li bitkilerden biridir. Vejetasyon süresi 60-90 gündür. Nohudun toprakta çimlenebilmesi için toprak ysysy +3ºC'den fazla olmalydyr. Nohut danelerinin optimum çimlenmesi için ortalama 15º C sycakly?a ihtiyaç vardyr. 26ºC'yi a?an sycaklyk dereceleri çimlenme üzerine olumsuz etkide bulunmaktadyr. Yüksek sycaklyk dereceleri nohut bitkisindeki yaprak sayysyny artyrmaktadyr. Optimum üzerindeki yüksek sycaklyk dereceleri gövdenin zayyf olmasyny ve daha az dal olu?turmasyny te?vik eder. Nohut türlerinin optimum sycaklyk istekleri 18-26ºC arasynda de?i?mektedir. Nohut donlardan zarar görür. Ancak genel bir ifade olarak -10oC'ye kadar tahammül edebilir. Fazla nemden ho?lanmazlar. Ya?y?ly mevsimlerde mantari hastalyklara ve kök çürüklü?üne yakalanarak verimleri dü?ük olur. Bunun için normal olarak hiç sulamadan da yeti?tirilebilir..Nohut toprak hususunda son derece kanaatkardyr. Yemeklik baklagiller içinde kirece en fazla tahammül gösteren bir bitkidir. Nohut ayny zamanda yemeklik baklagiller içerisinde tuzlulu?a en dayanykly bir bitki olmaktadyr. Bu nedenle de topraklarda tuzluluk ortaya çykty?ynda ekim nöbetinde nohut bitkisi baklagil olarak özel bir öneme sahiptir. Nohut genel olarak hafif, kireçli kumlu topraklarda iyi yeti?irse de en ideal nohut yeti?tirme topra?y kumlu-tynly topraklar te?kil eder. Aslynda nohut toprak iste?i yönünden fazla istekli olmayyp, her türlü toprakta yeti?ir. Nohut suyu geçiren, gübrelenmi?, kuvvetli ve orta a?yr yeteri kadar toprak nemi ihtiva eden topraklarda syhhatli bir ?ekilde yeti?ir.
Fazla asitli topraklardan ho?lanmazlar. Toprak reaksiyonunun pH=7,5-8,0 arasynda olmasyny isterler. Fazla ya?y? bitkide olumsuz etki yapar. Toprak ?artlaryna ba?ly olarak vejetatif geli?me süresince sulama ya da hafif ya?y? istenir.
Toprak Hazyrly?y
Sonbaharda kyrlangyç kuyru?u ve kazaya?y gibi, topra?y 10-15 cm. alttan i?leyen aletlerle toprak sürülür ve ky?a öylece terk edilir. Nohut bitkisi çok iyi ve itinaly bir ?ekilde hazyrlanmy? olan tohum yata?yna ihtiyaç göstermez. Genellikle kaba topraklarda nohudun çimlenmeleri için uygun olup, ince toz haline getirilmi? topraklarda çimlenme dü?mektedir. Toprak i?lemesi 1-3 defa yapylabilir. Kuru ziraat sisteminin uygulandy?y bölgelerde nohut ziraatynda ise topra?yn fazla i?lenmesine gerek yoktur. Nohut bitkisi derin kök sistemine sahip oldu?u için usulüne uygun olan bir derinlikte hazyrlanmy? topraklarda iyi geli?me göstermektedir.
Ekim Zamany
Nohudun ekim zamany memleketimizde farklylyklar arz eder. Öyle ki, bazy bölgelerimizde nohut hasat edilirken, di?er bazy bölgelerimizde nohut henüz ekilmektedir. Orta Anadolu'da nohut ekimi Mart ayynyn ikinci yarysy ile Nisan ayy ba?larynda, Do?u Anadolu'da ise Nisan ayy ortasy ile Mayys ayy ba?larynda yapylmaktadyr. Fakat erken ekimle beraber yabancy ot problemi de görülebilmektedir. Nohutta ekime karar verebilmek için çe?idin antraknoza dayanykly olup olmady?yny bilmek gerekir. Damla 89, Gülümser ve Ça?atay gibi antraknoza tolerant çe?itler mart ortasyndan itibaren ?artlar uygun oldu?unda Amasya, Tokat ve Çorum'da ekilebilmektedir.Hassa çe?itlerde (Yspanyol ve Canytez gibi) ekim için mayys ayy beklenmelidir.
Ekim Tekni?i
Ekim serpme veya makinaly ekim yapylmaktadyr. Memleketimizde en çok uygulanan serpme usulü ekimdir. Serpme ekim metodunda daha fazla tohum kullanylmakta ve üniform bir çimlenme sa?lanamamaktadyr. Ancak en ideal ekim metodu tohum ekme makineleriyle syraya ekimdir.
Syra arasy mesafesi 25-35 cm., syra üzeri 3-5 cm. arasynda de?i?ir. Memleketimizde en çok serpme, daha sonra syrava ekim tercih edilir. Syraya ekimde ekim derinli?i 5-6 cm. olmalydyr. Tohumlar 5-6 cm. daha derine ekilecek olursa , çimlenme zamany, bitki ba?yna dü?en bakla ve çiçek sayysy azalyr, çiçeklenme yava? seyreder. Eskiden uygulanan ekim metotlaryndan, serpme ekimde dekara ortalama 15-18 kg. mibzerle ekimde ise ortalama 10-12 kg. tohum atylmaktadyr.
Gübreleme
Ekim zamany, ?ayet imkan varsa, azotlu ve fosforlu gübreler verilmelidir. Ama genel bir kaide olarak toprak analizleri sonucunda yapylacak olan gübre tavsiyeleri daha do?ru bir uygulama tarzy olacaktyr. Genel olarak dekara ortalama 2-3 kg. N ve 4-6 kg. P2 O5 ile gübreleme verimde oldukça büyük bir arty? meydana getirmektedir. Gübreler ekimle birlikte veya bir hafta önce tarlaya serpilmek ve hafif tyrmykla kary?tyrmak suretiyle verilmelidir.
Hastalyklar
Antraknoz (Mycrospharella rabici) : Ascohyta rabici (Pass.) Labr. Mantary tarafyndan meydana çykarylyr. Bu hastaly?a yakalanan nohutlaryn baklalarynda lekeler bulunur. Bu lekeler de ufak siyah lekeler halinde hastalyk amilinin piknitleri vardyr. Hasta bitkiler solgun ye?il renkte görünürler. Bitkinin gövde ve dalary lekelerin bulundu?u yerden kyrylyr. Aryz bulunan yer vazife yapamaz ve kurumaya mahkumdur. Bu hastaly?a köylüler ''Bulut çaldy '' demektedir. Hastalyk özellikle çiçeklenme döneminde çok etkili olmaktadyr.
Zararlylar
Zararlylaryn ba?ynda nohut sine?i (Liriomyza cicerina Rond.) gelmektedir. Nohutlaryn alt yapraklarynda sararma ve dökülmelerin ba?lamasy, yapraklaryn iki zary arasynda bo?luklar ve içlerinde kirli sary renkli parlak küçük (2-3 mm.) larvalaryn görülmesi, tarlada nohut yaprak sine?inin mevcut oldu?una delildir. Nohut çimlenip topraktan çyktyktan bir hafta sonra dalcyklar üzerinde larvalary meydana getiren 2-3 mm. boyunda karyn kysmy sary çizgili üst kysymlary gri siyah renkli sinekler görülür.
Yabancy Ot Mücadelesi
Mekanik olarak nohut tarlasyndaki yabancy otlarla mücadele yanynda kimyasal ot öldürücü herbisitlerle yapylan mücadele nohut kültüründe daha ekonomik olmaktadyr. Dekara 200cc.emilasyon halinde Gramaxone, 200gr. Simazin, 500 gr. Aretit veya 200-300 gr. Prometryne gelecek ?ekilde ekimden bir hafta snra henüz nohut fideleri toprak yüzüne çykmamy?ken tarlaya uygun miktarda su ile kary?tyrylarak pülverizatörlerle atylmaktadyr. Bu ilaçlaryn kullanylmasy yabancy otlaryn ortalama olarak %80 'ini kontrol altyna almaktadyr. Son yyllarda dekara 200 gr. Linuron kullanylmaktadyr. Ekimden hemen sonra kullanylmalydyr.
Hasat ve Harman
Dane dökme di?er yemeklik baklagil cinslerine oranla daha az önemlidir. Bu yüzden yapraklar ve çakyldaklar (meyve) saman sarysy bir renk aldy?ynda hasada girilir. Hasat, makine ile de yapylabilmektedir.