AYÇEKYRDE?Y YETY?TYRYCYLY?Y HAKKINDA

Yklim ve toprak istekleri

Ayçiçe?i, yeti?me periyodu boyunca (100-150 gün) 2600-2850 °C civarynda toplam sycaklyk ister. Derin ve kazyk kök sistemine sahip olmasy nedeniyle, kurakly?a dayanymy fazladyr. Her türlü toprakta yeti?mesine ra?men, iyi drenajly, nötr PH (6,5 - 7,5)'a sahip ve su tutmasy yüksek topraklary daha fazla sever. Taban suyu yüksek, asitli topraklardan ho?lanmaz. Tuzlulu?a dayanmasy ortadyr.

Ayçiçe?inin çimlenmesi için en az toprak sycakly?y 8-10 °C olmalydyr. Bu nedenle genelde Nisan ayy ba?y-Mayys ortasy arasynda ekimi yapylyr. Erken ekim, verimi önemli ölçüde arttyryr. Ayçiçe?i so?u?a dayanykly olup, genelde ilk donlardan 4-6 yaprakly devreye kadar zarar görmez. Ancak ysynyn -4 °C nin altyna dü?mesiyle olu?an dondan oldukça fazla etkilenir.


Gübreleme

Optimum verim için bölge ko?ullarynda yapylan ara?tyrmalarda 7-8 kg. saf azot ve ayny miktarda fosfor yeterli olur. Ancak sulu ko?ullarda bu miktarlary arttyrmak gerekir. Toprak analizi yapylyp tarlanyn besin maddesi içeri?i belirtildikten sonra gübre uygulamak son derece önemlidir. E?er toprakta yeterli miktarda fosfor varsa 7-8 kg. saf azotu içeren 15-16 kg. üre (% 46 N) veya 25-30 kg. Amonyum Nitrat (%26 N) gübresi serpilerek kary?tyrylyr ve ardyndan ekim yapylyr. E?er toprakta genelde potasyumca zengin olmasy nedeniyle, bu besin maddesine içeren gübre tavsiye edilmez. Ancak toprak tahlil sonucu bu besin maddesinin eksikli?i belirtiliyorsa, topraktaki mevcut duruma da ba?ly olarak, yeterli miktarda 15-15-15 gübresi uygulamak gerekir. Çünkü kompoze gübrelerin üzerindeki üç rakam syrasyyla N-P-K yani Azot - Fosfor - Potasyum besin madde oranyna göre ucuz olan gübre tercih edilmelidir.



Ekim ve tohumluk

Yyi bir tohum yata?y hazyrladyktan sonra, ayçiçe?inde pnömatik mibzerlerle ekim yapylyr. Yapylan ara?tyrmalar sonucunda; sonbaharda soklu pulluk ile sürüm, ilkbaharda kazaya?y ve ardyndan tyrmyk ile yapylan tohum yata?y hazyrly?y en ekonomik toprak i?leme yöntemi olarak belirlenmi?tir. Yabancy ot ilacy icin genelde trifluarin terkipli ilaçlar ekim öncesi uygulanyr. Ancak ilaç uygulandyktan sonra mutlaka tyrmyk veya benzeri bir ikinci synyf toprak i?leme aletiyle kary?tyrylmalydyr. Ayryca yabancy ot mücadelesi için bitkiler 25 - 30 cm. oldu?u zaman çapa makinesi ile ara çapasy yapylyr.

Yapylan ara?tyrmalar, syry arasy 70 cm. ve syra üzerinin 30-35 cm. oldu?u bir ekim sykly?yyla sa?lanan 4500-5000/ca/da civarynda bir bitki populasyonunun en yüksek verimi verdi?ini ortaya ko?mu?tur. Hibrit tohumluklar yüksek verim potansiyeline sahip, ayny günlerde çiçeklenip, olgunla?yr ve ayny kalitede ürün veririler. Piyasada de?i?ik firmalara ait birçok ya?lyk hibrit ayçiçe?i çe?idi bulunmaktadyr. Tohum irili?i arttykça dekara atylacak tohum miktary da artar. Aslynda iri tohumun, özellikle uygun olmayan iklim ve toprak ko?ullarynda, çimlenme gücünün biraz daha fazla olmasyndan ba?ka bir avantaja sahip de?ildir. Dekara atylan tohum miktary tohum irili?ine ba?ly olarak 400 gr/da civaryndadyr.

Ayçiçe?i topraktan fazla miktarda besin maddesi kaldyryr. Bu nedenle üst üste ayçiçe?i ekiminden kaçynylmalydyr. Bundan dolayy, genelde Bu?day-Ayçiçe?i ekim nöbeti uygulanyr.

Tablanyn biraz e?ik olmasy, yani yere do?ru bakmasy, ku? zararyny ve güne?ten kaynaklanan tabla yanykly?yny azaltyr. Bu nedenle, bu tip hibrit çe?itler ku? zararynyn yo?un olarak hissedildi?i yerlerde tercih edilmelidir.


Sulama

Ayçiçe?i bitkisinin su ihtiyacy, yeti?me periyodu boyunca yakla?yk 700-800 mm. civaryndadyr. Bu nedenle yüksek ve arzulanan verimi alabilmek için ya?y?yn az oldu?u yyllarda aradaki farkyn, sulamaya uygun yerlerde, mutlaka sulama suyuyla verilmesi gerekir. Toprakta bitkilerin su ihtiyaçlary toprak tansiyonemetresiyle ölçülür. Ayçiçe?inde en hassas devre, çiçeklenme öncesi tablalaryn olu?maya ba?lady?y devre ile süt olum devresi arasydyr. Bu devrede olu?an, suya olan stres, verimde geri gelmeyecek kayyplar ortaya çykaryr. Özellikle suya duyulan bu ihtiyaç çiçeklenme zamanynda en üst seviyeye çykar. Bundan dolayy bu devrelerde ya?y? yoksa, yüksek verim için ayçiçe?i mutlaka sulanmadyr.20'?er gün arayla yapylan sulamalaryn verimi arttyrdy?y Denizli Baklan Ovasy'ndaki Da?ally çiftçiler tarafyndan denenmi? ve görülmü?tür. 40 cm olduktan sonra her 20 günde bir sulama yapylmalydyr.E?er sulama yapylacaksa, bitkiler 45-50 cm. boyunda bir sulama, tabla te?ekkül etti?i devrede süt ve olum devresinde yapylacak olan birer sulama ile toplam üç defa su verilmesi verimi %100 oranynda arttyryr. Özellikle sulanan alanlarda dekara atylan bitki sayysyny ve verilecek gübre miktaryny bir miktary arttyrmak verim arty?y için gerekli di?er faktörlerdir.


Hastalyk ve zararlylary

Ayçiçe?inin en önemli zararlysy oroban? parazitidir. Ancak bu parazite dayanykly hibritler piyasada mevcuttur. Bunun yanynda di?er hastalyklar ayçiçe?i mildiyösü, sap, kök ve tabla çürüklükleridir. Ayçiçe?i mildiyösüne kar?y hibrit tohumlar ilaçly olup, ancak özellikle sulu alanlarda ortaya çykan Slerotinia'ya kar?y dayanykly çe?it olmayyp, ilaçly mücadelesi de yoktur. Ülkemizde ekonomik zarar e?i?ini a?an ayçiçe?i zararlylary ?u an için mevcut de?ildir.

Hasat

Ayçiçe?i tablasynyn arkasy ve brakte yapraklarynyn % 50'si kahverengi renge dönü?tü?ünde ayçiçe?i fizyolojik olgunlu?a eri?mi? olur. Ancak hasadyn yapylabilmesi için ablanyn, gövdenin ve yapraklaryn tamamen kahverengi renge dönü?mü? olmasy ve tanedeki nem oranynyn % 9-10'a dü?mesi gereklidir. Çünkü ayçiçe?i ya?ly tohuma sahip oldu?u için yüksek nemde depolandy?ynda, taneler kysa zamanda kyzy?yr ve bozulur. Bu nedenle hasatta tane neminin % 10'un altynda olmasy son derece önemlidir. Zamanynda yapylmayan hasat özellikle bazy çe?itlerde tane dökmeye sebep olaca?yndan, ayçiçe?i hasady fazla geciktirilmemelidir.